SIRIRAJ HEALTH POLICY
การศึกษาผลกระทบจากการระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ในปี พ.ศ. 2564 ต่อการดูแลสุขภาพผู้สูงอายุในประเทศไทย
Impact of the Coronavirus Disease 2019 (COVID-19) pandemic on Healthcare Provision for elderly population in Thailand, 2021
ที่มา: การระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา 2019 (COVID-19) ต่อเนื่องมาจนถึงปี 2564 และสถานการณ์ รุนแรงมากขึ้นส่งผลให้บริการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุต้องปรับรูปแบบ ซึ่งการระบาดของโรคติดเชื้อรวมถึง การเข้ารับบริการสุขภาพที่เปลี่ยนแปลงไปอาจส่งผลกระทบต่อผู้สูงอายุทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม พฤติกรรม สุขภาพ และผลลัพธ์ด้านสุขภาพ
วัตถุประสงค์: 1) เพื่อศึกษาผลกระทบจากการระบาดของโรคติดเชื้อ COVID-19 ในปี พ.ศ. 2564 ต่อการ ให้บริการดูแลสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุ (non-COVID-19) และผลลัพธ์ด้านสุขภาพที่เกิดขึ้น เปรียบเทียบกับ ก่อนการระบาดและการระบาดในปี พ.ศ. 2563 2) เพื่อศึกษาการให้บริการดูแลสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุที่ติด เชื้อ COVID-19 ในปี พ.ศ. 2564 และผลลัพธ์ด้านสุขภาพที่เกิดขึ้น และ 3) เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ต่อการจัดระบบบริการสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุทั้งบริการที่เกี่ยวข้องกับโรคติดเชื้อ COVID-19 และบริการ สุขภาพอื่น ๆ เพื่อลดผลกระทบของโรคระบาดต่อสุขภาพของผู้สูงอายุ วิธีดำเนินการ: การศึกษานี้ใช้รูปแบบการวิจัยเชิงคุณภาพ (qualitative research) โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์ ผู้ให้บริการสุขภาพและผู้ป่วยสูงอายุในพื้นที่ศึกษา 7 แห่งและการวิจัยเชิงปริมาณ (quantitative research) โดยการวิเคราะห์ฐานข้อมูลผู้ป่วยนอกและผู้ป่วยในของโรงพยาบาล 6 แห่ง
ผลการศึกษา: ผลการศึกษาเชิงคุณภาพส่วนของผู้ให้บริการพบว่าโรงพยาบาลในแต่ละพื้นที่มีการปรับเปลี่ยน รูปแบบการให้บริการเพื่อลดจำนวนผู้ป่วยที่มาเข้ารับบริการ ลดความแออัดและลดความเสี่ยงในการระบาด ของโรคติดเชื้อ COVID-19 ของผู้ป่วยสูงอายุ โดยให้บริการดูแลสุขภาพบริการแพทย์ทางไกลและเพิ่มช่อง ทางการรับบริการและยาโรคเรื้อรัง ส่วนผู้สูงอายุที่ติดเชื้อ COVID-19 ในช่วงการระบาดหนัก มีอุปสรรคในการ เข้าถึงบริการดูแลรักษาในโรงพยาบาล จึงมีความจำเป็นที่ต้องได้รับการดูแลรักษานอกโรงพยาบาลในบางรายที่ อาการไม่รุนแรงได้แก่ ในโรงพยาบาลสนาม Hospitel หรือการแยกกักตัวในบ้านหรือในชุมชน จากการระบาด ของโรคติดเชื้อและการปรับรูปแบบบริการดูแลสุขภาพส่งผลกระทบต่อทั้งผู้สูงอายุและคนในครอบครัว เช่น มี การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพเพื่อป้องกันการติดเชื้อ ลดกิจกรรมที่จำเป็นต้องพบปะผู้อื่น และลดการ เดินทางออกไปนอกบ้าน เช่น เลือกการรับบริการแพทย์ทางไกลและรับยาทางไปรษณีย์แทน ส่วนผู้สูงอายุที่ติด เชื้อ COVID-19 และได้รับการดูแลแบบแยกกักตัวที่บ้านหรือโรงพยาบาลสนามซึ่งเป็นบริการที่สามารถเข้าถึง ได้และได้รับการดูแลรักษาโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย รวมถึงเป็นอีกหนึ่งแนวทางในการแก้ปัญหาเรื่องการเข้าไม่ถึง การรักษาในโรงพยาบาลช่วงการระบาดรุนแรง ผลการศึกษาเชิงปริมาณจากการวิเคราะห์ข้อมูลผู้ป่วยของ 6 โรงพยาบาลในกลุ่มโรคที่คัดเลือก และการเสียชีวิตในโรงพยาบาล ได้แก่ โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายชนิด ST segment elevation (STEMI) โรคหัวใจล้มเหลว โรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย โรคกระดูกสะโพกหัก โรคเบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อน โรคมะเร็ง และผู้สูงอายุที่ติดเชื้อ COVID-19 พบว่า ในกลุ่มโรคที่จำเป็นต้องรับบริการฉุกเฉินเร่งด่วน (STEMI และกระดูกสะโพกหัก) ในช่วงการระบาดมีผลลัพธ์สุขภาพไม่แตกต่างจากช่วงก่อนการระบาด ส่วนกลุ่มโรคไม่ ติดต่อเรื้อรัง (โรคหัวใจล้มเหลว โรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย โรคเบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อน และโรคมะเร็ง) มีการเข้ารับบริการสุขภาพลดลงในช่วงการระบาด ซึ่งพบว่ามีทั้งกลุ่มโรคที่พบว่าการดำเนินไปของโรคเพิ่มขึ้น (โรคมะเร็ง โรคหัวใจล้มเหลว) และมีกลุ่มโรคที่การวินิจฉัยว่ามีโรคร่วมลดลง (โรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย โรคเบาหวานที่มีภาวะแทรกซ้อน) แต่ทั้ง 2 กลุ่มพบว่าผลลัพธ์สุขภาพไม่ต่างจากช่วงก่อนการระบาด รวมถึง การเสียชีวิตจากทุกสาเหตุในโรงพยาบาลในช่วงการระบาดลดลง ส่วนผู้สูงอายุที่ติดเชื้อ COVID-19 พบว่า อายุ และโรคร่วมที่เพิ่มขึ้นมีความสัมพันธ์กับอัตราการเสียชีวิตในโรงพยาบาลที่สูงขึ้น
สรุปผลการศึกษา: การระบาดของโรคติดเชื้อ COVID-19 ที่ต่อเนื่องมาตลอด 2 ปี ส่งผลกระทบต่อระบบการ ดูแลสุขภาพผู้สูงอายุและส่งผลต่อการดำรงชีวิตรวมถึงสุขภาพผู้สูงอายุ ดังนั้น ภาครัฐต้องวางแผนการ ดำเนินงาน ทั้งด้านการจัดระบบบริการสุขภาพของผู้สูงอายุ การป้องกันการระบาดของโรคติดเชื้อ COVID-19 รวมถึงระบบการดูแลรักษาผู้สูงอายุที่ติดเชื้อ COVID-19 เพื่อให้ผู้สูงอายุทุกคนสามารถเข้าถึงบริการดูแล สุขภาพที่จำเป็น
คำสำคัญ: ผลกระทบ, COVID-19, ผู้สูงอายุ, ผู้ติดเชื้อ COVID-19, บริการดูแลสุขภาพ
แหล่งทุน
สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแหงชาติ
ประจำปี
2565
หน่วยงาน
โครงการวิจัยของหน่วย SiHP
ที่มา: เว็บไซต์หน่วยวิจัยเพื่อขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ ศิริราช