SIRIRAJ HEALTH POLICY
Technology Push, Demand Pull: Rapid Prototyping เพื่อการแพทย์ไทย
2 พฤษภาคม 2568 คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล หน่วยวิจัยเพื่อขับเคลื่อนโยบายสุขภาพ (Siriraj Health Policy) ได้รับเกียรติสัมภาษณ์พิเศษสองบุคคลสำคัญที่อยู่เบื้องหลังจุดเริ่มต้นของนวัตกรรมทางการแพทย์ไทย ศ.นพ.บรรจง มไหสวิริยะ อดีตอธิการบดี มหาวิทยาลัยมหิดล และ ดร.กฤษณ์ไกรพ์ สิทธิเสรีประทีป นักวิจัยอาวุโส สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) เพื่อจัดทำวิดีโอ “การถอดบทเรียนนวัตกรรมไทย: กระดูกเทียมนวัตกรรมไทยเพื่อการผ่าตัดกะโหลกศีรษะและกระดูกใบหน้าเฉพาะบุคคลผลิตด้วยเทคโนโลยีการพิมพ์ 3 มิติ” โดยได้รับการสนับสนุนจาก ศูนย์ความเป็นเลิศด้านชีววิทยาศาสตร์ องค์การมหาชน (TCELS)
นวัตกรรมจะเดินหน้าได้ เมื่อ “แรงผลัก” จากเทคโนโลยี มาพบกับ “แรงดึง” จากความต้องการจริง
การพัฒนานวัตกรรมที่เปลี่ยนแปลงระบบบริการสุขภาพ ไม่อาจเกิดขึ้นได้จากเพียง “Technology Push” หรือแรงผลักจากนักวิจัยเพียงฝ่ายเดียว แต่มันต้อง “เกิดขึ้นจริง” ด้วยการมี “Demand Pull” — ความต้องการที่แท้จริงจากผู้ใช้งานในสนามจริง
ตั้งแต่ปี 2548 ด้วยความมุ่งมั่นของ ศ.นพ.บรรจง ในการแสวงหาแนวทางรักษาด้านออโธปิดิกส์ที่ดีที่สุดสำหรับผู้ป่วย และแนวคิดของ ดร.กฤษณ์ไกรพ์ ที่ต้องการสร้างนวัตกรรมทางวิศวกรรมเพื่อแก้ปัญหา (pain point) อย่างแท้จริง ทั้งสองท่านจึงมีโอกาสร่วมมือกัน ริเริ่มโครงการวิจัยการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีต้นแบบรวดเร็วทางการแพทย์ (Rapid Prototyping) แม้ในเวลานั้นเทคโนโลยีจะยังไม่สมบูรณ์แบบ แต่โครงการนี้เกิดขึ้นด้วย วิสัยทัศน์อันกว้างไกล และ ความเชื่อมั่นในศักยภาพของเทคโนโลยี ที่จะสามารถเปลี่ยนการรักษาผู้ป่วยได้อย่างเป็นรูปธรรมในอนาคต
New Technology to Solve Old Problems จาก “โลกจริง” (Tactile) สู่ “เสมือน” (Virtual) แล้วกลับมาสู่ “โลกจริง” (Tactile) อีกครั้ง
———
โรคต่างๆ บนโลกใบนี้ อาจเป็นโรคเดิมที่เกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก แต่เทคโนโลยีใหม่ๆ คือโอกาสใหม่ในการตอบโจทย์เดิมให้ดีขึ้นกว่าเดิม ทุกครั้งเราจึงต้องตื่นตัวว่าเรามี “เทคโนโลยีใหม่” อะไรในมือ และเราจะนำมันไปใช้ “แก้ปัญหาเดิม” ได้อย่างไรให้มีประสิทธิภาพดีขึ้น
– ศ.นพ.บรรจง มไหสวิริยะ
———
การประยุกต์ใช้ Rapid Prototyping ในทางการแพทย์ไทย เริ่มต้นจากงานศัลยกรรมกระดูกโดยใช้ภาพจาก เครื่อง CT Scan ที่สามารถแปลงโครงสร้างกระดูกของผู้ป่วย → นำเข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์เพื่อสร้างภาพจำลองเสมือนในรูปแบบ Virtual → สู่การออกแบบภาพ 3D Virtual Model จากนั้นนำแบบจำลองนี้ → นำเข้าสู่กระบวนการพิมพ์ต้นแบบ 3 มิติด้วยเครื่อง 3D Printing จนกลายเป็นจุดเริ่มต้นของต้นแบบของนวัตกรรม กระดูกเทียมเฉพาะบุคคล ที่ผลิตได้ในประเทศไทย โดยฝีมือของคนไทย
ความสำเร็จนี้ได้รับการยอมรับระดับชาติ โดยในปี 2550 โครงการนี้ได้รับการคัดเลือกเป็น “โครงการดีเด่นของชาติ” สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โดยคณะกรรมการเอกลักษณ์ของชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี
Adjacent Possible: กระดูกเทียมเฉพาะบุคคลด้วย 3D Printing ในปัจจุบัน
“มาก่อนกาล มันจึงไม่เกิด” แม้เทคโนโลยี 3D Printing ทางการแพทย์ จะถูกพัฒนาในประเทศไทยมานานกว่า 20 ปี แต่การนำมาใช้จริงในวงการแพทย์ อย่างแพร่หลาย โดยเฉพาะในการผลิต กระดูกเทียมเฉพาะบุคคล เพิ่งเริ่มเกิดขึ้นจริงในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา
ไม่ใช่แค่ “มีเทคโนโลยี” อยู่ในมือ แต่เพราะ “มีโอกาสรอบข้าง” (Adjacent Possible) ที่พร้อมจะเติบโตไปด้วยกันในจังหวะเดียวกัน ทั้งเครื่อง CT Scan ที่แม่นยำยิ่งขึ้น, ซอฟต์แวร์ออกแบบทางการแพทย์ ที่พัฒนาไปไกล, วัสดุ Bio-medical grade ที่สามารถใช้กับเครื่องพิมพ์ 3 มิติได้จริง, และที่สำคัญคือ ทีมแพทย์และวิศวกรข้ามศาสตร์ ที่ทำงานร่วมกันด้วย “ความไว้วางใจ” และพยายามร่วมกันหาคำตอบของ “ความต้องการแท้จริงของผู้ป่วย” และที่สำคัญ “แรงผลัก” จากระบบสุขภาพไทย ที่เห็นความสำคัญของการวิจัยและนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ผู้ป่วยเฉพาะบุคคลและเปิดพื้นที่ให้เทคโนโลยีเหล่านี้ได้เติบโต “จากห้องทดลอง… สู่ห้องผ่าตัด”
และนี่อาจเป็นการถอดบทเรียนสำคัญสำหรับระบบนวัตกรรมไทย เทคโนโลยีอาจเป็นเพียงจุดเริ่มต้น แต่นวัตกรรมที่เปลี่ยนชีวิตได้จริง ต้องเกิดจากการที่ “ความต้องการจริง” ได้มีพื้นที่ “ดึง” เทคโนโลยีเข้ามาใช้อย่างตรงจุด จึงจะเกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างแท้จริง
ที่มา: เว็บไซต์หน่วยวิจัยเพื่อขับเคลื่อนนโยบายสุขภาพ ศิริราช